Ga naar de inhoud

Verbinding tussen Energie en Data

Elektriciteitsmarkten: day-ahead en intraday

Op elektriciteitsmarkten handel je stroom voor verschillende momenten: maanden of jaren vooruit op de forwardmarkt, een dag vooruit op de day-aheadmarkt en tot vlak voor levering op de intradaymarkt. Wat daarna nog afwijkt, vangt TenneT op met balanceringsvermogen en rekent het af via de onbalansprijs. Vergelijk Europese markten daarom altijd per biedzone, product en leveringsperiode.

Bijgewerkt op 29 oktober 2026

Illustratieve afbeelding van hoogspanningsmasten, windturbines en een watergang in een Nederlands polderlandschap.

Welke elektriciteitsmarkten zijn er?

De markten volgen elkaar op in de tijd, van ver voor levering tot erna. Elke markt heeft eigen producten, regels en prijsvorming.

  • Forwardmarkt: futures en forwards voor levering in een latere week, maand, kwartaal of jaar. Hiermee leg je een prijs vooraf vast.
  • Day-aheadmarkt: één veiling op de dag vóór levering (D-1) die de prijzen voor de hele volgende dag vaststelt.
  • Intradaymarkt: handel na de day-aheadveiling tot kort voor levering, om bij te sturen op nieuwe verwachtingen.
  • Balanceringsmarkten: TenneT contracteert en activeert FCR, aFRR en mFRR om het net in balans te houden.
  • Onbalansmarkt: wie per kwartier afwijkt van zijn programma, rekent achteraf af tegen de onbalansprijs.

Wat is het verschil tussen de day-aheadmarkt en de intradaymarkt?

Op de day-aheadmarkt worden volumes en prijzen een dag van tevoren in één veiling vastgesteld, sinds 1 oktober 2025 per kwartier. Daarvoor was dat per uur. De intradaymarkt loopt door tot vlak voor levering, met continue handel in kwartier-, halfuur- en uurproducten. Daar stuur je bij als je verwachting van verbruik, opwek of prijs verandert.

Hoe komen elektriciteitsprijzen tot stand?

Hoe werkt de day-aheadveiling?

Prijzen volgen uit vraag en aanbod. Op de day-aheadmarkt sturen kopers en verkopers hun biedingen in bij een beurs zoals EPEX SPOT. De Europese marktkoppeling (SDAC) berekent daarna voor alle gekoppelde biedzones tegelijk de prijzen, rekening houdend met de beschikbare grenscapaciteit. Op de intradaymarkt ontstaat de prijs in continue handel: een order wordt uitgevoerd zodra er een tegenpartij is.

Wat zijn blockbids in de day-aheadmarkt?

Een blockbid wordt alleen geaccepteerd als het hele blok in één keer wordt gematcht. Dat is handig voor processen die alleen lonen bij volledige inzet, bijvoorbeeld een installatie die zes uur achter elkaar moet draaien. Of het blok wordt geaccepteerd, hangt af van de gemiddelde marktprijs over alle periodes in het blok. Je hebt dus een goed beeld van het verwachte prijsverloop nodig.

Hoe beïnvloedt het weer de stroomprijs?

Zon en wind bepalen hoeveel duurzame stroom er is. Bij veel wind of zon dalen de prijzen, soms tot onder nul; bij weinig wind en zon stijgen ze. Daarnaast stuurt de temperatuur de vraag, via verwarming en koeling. Ook brandstofprijzen en netcongestie werken door in de prijs. Goede weersverwachtingen zijn daarom de basis van elke prijsverwachting.

Wat doen interconnectoren met de stroomprijs?

Interconnectoren zijn grensverbindingen waarmee landen stroom importeren en exporteren. Zolang er grenscapaciteit vrij is, trekken de prijzen in gekoppelde biedzones naar elkaar toe. Zit de verbinding vol, dan lopen ze uiteen. Grensverbindingen vergroten ook de leveringszekerheid. Nederland is onder meer verbonden met Duitsland, België, Noorwegen, Groot-Brittannië en Denemarken.

Waarom worden stroomprijzen negatief?

Negatieve prijzen ontstaan bij overaanbod: veel zon en wind, weinig vraag en te weinig mogelijkheden om de stroom kwijt te raken via export, opslag of extra verbruik. Sommige producenten blijven dan toch leveren, omdat afschakelen voor hen duurder is of omdat ze per geproduceerde MWh een vergoeding krijgen. Wie levert, betaalt dan om de stroom kwijt te kunnen. Batterijen en flexibele verbruikers kunnen op die momenten goedkoop laden of extra afnemen.

Elektriciteitsmarkten in de praktijk

Hoe gebruik je prijsschommelingen als bedrijf?

Door je inkoop, verbruik of productie af te stemmen op de prijs per kwartier. Je laadt of verbruikt bij lage prijzen en ontlaadt of levert terug bij hoge prijzen. Daarvoor heb je een energiemanagementsysteem nodig en markttoegang, direct of via een aggregator.

Hoe bouw je een handelsstrategie op de elektriciteitsmarkt?

  1. Breng je verbruiksprofiel en je flexibiliteit in kaart.
  2. Analyseer de prijsgeschiedenis en weerdata om patronen te herkennen.
  3. Kies op welke markten je handelt: day-ahead, intraday, onbalans of een combinatie.
  4. Plan day-ahead, stuur intraday bij en laat software je biedingen automatiseren.
  5. Heb je geen directe markttoegang, werk dan samen met een BRP of aggregator.

Day-aheadprijzen volgen met Profiteia

In Profiteia zie je de EPEX-day-aheadprijzen per kwartier en de day-aheadprijzen van ENTSO-E voor de Europese biedzones. De Profiteia-verwachting van de day-aheadprijs staat in een eigen dataset, met een lage en hoge inschatting. Een verwachting is geen vaststaande prijs.

Veelgestelde vragen over elektriciteitsmarkten

Wanneer is de day-aheadprijs voor morgen bekend?

Rond het middaguur van de dag ervoor. Biedingen voor de day-aheadveiling sluiten om 12:00 uur en meestal publiceren EPEX SPOT en de andere beurzen kort daarna de uitslag. Sinds 1 oktober 2025 krijg je een prijs per kwartier: 96 prijzen per dag, of 92 en 100 op de dagen dat de klok wordt verzet. Je vindt ze op de website van EPEX SPOT, op het ENTSO-E Transparency Platform en in de EPEX-dataset in Profiteia.

Hoe vaak zijn stroomprijzen in Nederland negatief?

Dat verschilt per jaar en hangt vooral af van hoeveel zon en wind er is ten opzichte van de vraag. Negatieve prijzen komen het vaakst voor op zonnige middagen in voorjaar en zomer en op winderige momenten met weinig verbruik, zoals in het weekend en op feestdagen. Hoe vaak het dit jaar gebeurde, zie je in de historische day-aheadprijzen per kwartier.

Wat is het verschil tussen de day-aheadprijs en de onbalansprijs?

De day-aheadprijs komt een dag van tevoren uit een veiling en geldt voor wat je vooraf koopt of verkoopt. De onbalansprijs stelt TenneT achteraf per kwartier vast, op basis van het balanceringsvermogen dat het heeft ingezet. Daarmee reken je af wat je afweek van je programma. Beide prijzen gelden per kwartier, maar ze kunnen ver uit elkaar liggen.

Bronnen en begrippen

Raadpleeg de bron en de voorwaarden voor het betreffende land en marktproduct.

Verbinding tussen Energie en Data

Ervaar Profiteia zelf.

Ontdek welke data en tools jouw werk ondersteunen. Probeer de demo’s.

Boek een demo